Testu honen egitura ulertzeko

Pentsamenduaren aurreko ekintzaren arriskuez (1) irakurri eta zera pentsatu dut berehala: eta ekintzarik gabeko pentsamenduaren arriskuez. Lehen zatia Zizeronena da, eta gogoan dut, hau ere segituan, Montaigneren Los ensayos (1595) (2) liburua etxean dudala. Zeinetan Zizeroni, gutxienez, kapitulu bat eskaintzen dion. 39. kapitulua, hain zuzen: Consideraciones sobre Cicerón. Bertara jo, eta hau hasi bezain laster, aurrekora bidaltzen nau, 38. kapitulura: La soledad. Zizeron ahazten hasia naiz bakardadea testu hau hasteko abiapuntu egokia izango zela pentsatuz. Los ensayosen edizio hau oso landua da. Idatzi zeneko estratu ezberdinak identifikatuta agertzen dira testuan: jada 1580ko edizioan aurkitzen dena, a²ǀ 1582an gehitutakoa, aˡǀ 1580an agertzen diren pasarteak, 1588an gehitutako testuarentzat agertzen direnak, 1595eko testuarentzat agertzen direnak, eta azkenik (), 1595eko Gournayren edizioan agertzen ez diren Bordeleko Ereduaren aldaerentzat.

Testu hau irakurtzeko

Azken hilabeteetan (2020ko lehenengoetan) gertatutakoaz pentsatu dut, eta Arte y Monacato (Bilbo, 2018) aldizkarirako idatzitako Aun cuando no se deja de hablar de arte testua oraingo honetarako berrikustea erabaki dut. Mar Domínguez Quijadarekin batera sortutako liburua; Moa (Modelos Operativos Abiertos) arte taldeko kide izanik. Argitalpen koral bat da (3), eta monakato kristaua hartzen du bizi-eredu baten erreferentzia gisa, non ofizioa eta bizitza bera, Agambenek dioen bezala, praktika etengabean senidetzen diren (Agamben, 2014, 57. or.). Argitalpen hau, fraidearenganako liluratik sortu zen; hain zuzen, Jainkoa bilatzeko eta harengana heltzeko zuen premia izpiritualak bultatuta gizartean isolatzeko zuen determinazioak eragindako mirespenetik. Baita fraidearen lan intelektualarekiko eta fedearen bidearekiko interesagatik, zeinetara hurbiltzen baikara beti; eta barkamena eskatzea dirudien arren, kezka espiritual baina ez erlijioso batetik.

Testu hau idazteko, Montaigneren Los ensayos argitaletxeko editoreek erabilitako nomenklaturaz baliatu nahi izan dut, 2018an idatzitako originalaz bereizteko: , okasio honetan inplementatutakoa , idatzi bitartean agertzen diren beste irakurketa edo nota batzuk: cǀ. Hurrengo testuak, beraz, idazketaren une desberdinak jasotzen ditu: berrikuspena eta ondoriozko ezabatzea, eta egungo inplementazioa. Hortik datorkio forma.

*

cǀ Bakardadeen artean, izan multzoa zeure buruarentzat… (4)

Fraideak edo artistak proposatzen digun bizitzaren arteko konparazio simetrikoa egiteko asmorik gabe, ez eta monakatoaren eta artearen artekoa ere; monakala, eta bizitza-jarrera batek antolaketa-sistema bateraino daraman koherentziarekin, artearentzat osagai iradokitzailea da, eta oraindik bizitza berri bat proposa dezake, jarrera berritzaile baten bidez.

Ezin da askotan baieztatu bizitza, existentzia osoa, errealitate materialarekin bat datorrela. bǀ Era oso argian ikusi dugu hilabete hauetan: gure existentzia eta errealitate materialaren arteko bereizketa bat, ekologikoa ere badena. Existentzia berarengan, muturrean, existentziala den bizi-bereizketa. aǀ Monakotzak, gizarte gutxik lortu dutena lortu du: kideen bizitza eta ekinbidea bateratzea eta ingurune naturalaren arabera ordenatzea. Hori guztia komunitate-bizitzan erreproduzitzen da, hau da, komuneko bizitza mota batean; arau monakalak giza bizimodu horren alderdiak biltzen eta ordenatzen ditu.

Arima okupatuta dagoen lekuan, osoki dago okupatuta. (Montaigne, 2007, 324. or.)

Fraidearen komunitateak nekez onar daitekeen erradikaltasuna planteatzen du. Pitzadurarik gabeko konpromiso betea, mundua sozialki eta ekonomikoki nola antolatzen den gorabehera. Komunitatea existentzia egoera singular bat salbatzeko modua da, bestela deseginda eta gauza guztien artean galduta geratuko litzatekeena. Komunitateak, subjektua ez ezik, indibidualtasuna ere desegitea saihesten du (horiek ere kongregazioan lekua dute), baita mundua behatzeko eta bizitzeko sistema oso bat ere. “Ni”-ak, nolanahi ere, neurri handi batean atzera egin behar du existitzeko modu hori posible egiteko. Ez dago besterik. Gaur egun oso zaila egiten da onartzea, praktikara eramatea eta, are gehiago, ulertzera iristea. Erradikaltasuna nonbait bizitzeko egoera baten lorpena da. Eginkizun horrek bizitza osoa okupatzen du, duten denbora natural guztia, bǀ itzulingururik gabe aipatzen duten errebelaziotik, hil arte. Ez, ordea, Montaignek bilatzen duen ezinezko bakardade:

Bakarrik bizi nahi dugunez, eta lagunik gabe moldatu nahi dugunez, jar dezagun geure zoriona geure buruaren menpean, aldera ditzagun besteekin lotzen gaituzten lotura guztiak, behartu dezagun dezagun geure burua benetan bakarrik eta geure gustura bizitzeko. (Montaigne, 2007, 326. or.)

Araua bizitzearen eta profesatzearen (bizitza eta lanbidea) arteko erlazio dialektiko gisa ulertzen da. Ofizio-, atseden- eta lan-orduen, eta bizitzaren eguneroko erreprodukzioaren arteko banaketa argia ahalbidetzen duen arren, dialektikoa da, guztiak batera, norabide berean eta etengabe garatzeko aukera ere ematen baitu: Jainkoaren hitzaren bilaketa. Komunitate-bizitzaren azken zentzua da: dinamika integratzailea eta interdependentea. Horrela, lana ez da bizitzaren gainean inposatzen, munduan maiz gertatzen den bezala, ezta bizitza lanaren gainean ere. Arauaren bidez integratuta daudelako. Monakatoak gauden egoeran pentsatzeko aukera ematen digu. Jada igarotzen hasiak garen egoera honetan eta, batez ere, artistenean. Berria ez den gai baten aurrean, gizarte-egituran artistak daukan lekuarekin lotuta dago. Eta lanaren eta denboraren banaketarekin du zerikusia. Fraidearen existentzian hau ez da horrela gertatzen, nahia (5) eta bizitza naturala batera eraman behar direlako.

Eta zein da fraidearen nahia? Borondatea eta maitasuna. (Borondatea + maitasuna) norabide berean nahi mota baterantz bultzatzen dute. Baina nork daki maitasunak, azken buruan, nahimena eta are ezagutza determinatzen dituen? (6) Gai hau funtsezkoa da fraidearen bizi-determinazioa ulertzeko, baita edozein subjekturena ere, berak bezala, bere bizitzan “bere arabera” bizitzeko maitasun-jarrera jartzen baitu.

Bizitza naturala

Badirudi fraide-komunitatean giza bizitza bere konplexutasun osoan posible egiten duten hiru funtsezko sostengu ematen direla, zeharkakoak eta kohesionatuak: sostengu espirituala sinbolikoaren bidez, giza sostengua ezagutzen bidez eta bizitza naturalaren sostengua, errealitate osoari eusten diona. Sanromá monjeak horri buruz hitz egiten du, eta Arte y Monacato liburuan jasotzen da. Jantokiko irakurketaz hitz egiten duenean, arrazoi espiritual bat duela dio, “gizona ez da soilik ogiz bizi”; arrazoi kultural bat, “irakurketa batzuk etengabe entzutea”, hausnartzea; eta, diziplinazko arrazoi bat deitzen diona, “beti pertsona berberekin hitz egitea… finean ez baita hitz egiten, murmurikatu egiten da”. Irakurketetan ez da ematen bizitza naturalaren sostengua, baina, egia esan, Sanromák “alderdi kultural eta gizatiar oso garrantzitsua” aitortzen du irakurketetan.

Monakatoaren bizitza naturala beste bi zutaberen gainean mantentzen da: gizakiaren sostengu ekologikoa bere ingurune naturalean zein gorputzarekin, eta gizakien arteko zaintzan oinarritutako interdependentzia. “Interdependentzia” (7) mendekoa eta arduratsua izatea eta printzipio multzo komun bat beste batzuekin partekatzean datza. Mahatma Gandhik ―hitz hau 1929an erabili zuenak― interdependentzia, “pertsonaren ideala zela eta izan behar zuela adierazi zuen, buruaskitasun bezala ulertuz. Pertsonek, izaki sozialak izanik, gizartearekiko erlaziorik gabe ezin dute unibertsoarekin duten batasuna nabaritu, ezta berekoikeria ezabatu ere. Zentzu horretan, elkarrekiko mendekotasun sozialak fedea tentatzea ahalbidetzen die”. Izan ere, fedeak, izaera soziologikoa izanik, bere existentziaren baitaratzean ere sartzen du bizitza monakala.

Ekologiari eta interdependentziari dagokienez, bizitzaren funtsezko euskarriak diren aldetik, Yayo Herrerok (8) analisi bakoitia garatzen du. Oso iradokitzailea da eta planteatzen duen egiaren aurrean irribarre eginarazten duen zentzuzko diskurtso bati lotua. MACBAn (Herrero, 2017) emandako hitzaldi batean honakoa zioen: “Ekonomiak, kulturak eta politikak bizitzari gerra deklaratu diote”. Herrerok eko-feminismotik aztertzen zuen zein zen egokitu zitzaion lekua, gure zibilizazioaren hastapenetatik bizitza posible egiten zuten ekintzetara. Gorputzen zaintza-lanak, hezkuntza, formakuntza eta gizarte-harremanak eusteko lanak, bai eta emakumearen eginkizunean delegatutako espazioak eta etxeko ondasunak zaintzeko lanak ere. Eta gaineratzen zuen: “Bizitzari eusteko ditugun funtzio horiek guztiak subjektuek egiten dituzte; eta sistematikoki ikusezin bihurtzen diren baliabideak eta prozesuak erabiltzen dituzte, bǀ Montaignen desiran ikusi den bezala. aǀ Nola da posible – galdetzen du Herrerok – bere burua ezagutzaren gizarte bezala izendatzen duen gizartea, bizirauteko beharrezko den hori ikusezin bihurtzeko, ezkutatzeko eta, muturrean, suntsitzeko gai izatea.” (Herrero, 2017). Arrazoi feminista horretatik gaur egun oso interesgarria den zerbait ondorioztatzen da, bizitzeko aukera zein modutan ezarri den pentsatzeko – giza bizitzak bere pisu guztiarekin gauzatu ahal izateko behar duena atzemateko. Gure kasuan, bizitza eta sorkuntza-pentsamendua bat etortzeko saiakera. Modu argigarrian planteatzen du oso iradokitzailea den subjektu motaren jatorrizko eraketa―. “Greziar polisean ―azaltzen du Herrerok―, eratzen den subjektu unibertsala; pentsatzen duen, erabakitzen duen eta elkarbizitzari buruzko erabakiak hartzen dituen subjektua. Eko-dependentzia eta interdependentzia hutsetik banandutakoa, eta naturatik, beste gizakiengandik eta bere gorputzetik emantzipatutakoa. Fikziozko askapena, baina posiblea. subjektu ezkutu batzuk beste espazio batzuetan daudelako fikziozko harreman horiek eusten”.

Subjektu/gizaki horren irudia funtsezkoa da. Ez soilik gure kulturaren oinarri diren terminoak ulertzeko, gaur egun oraindik, eta denbora luzez, mundua neurtzeko modu bat markatzen duen arrazoia-natura dualtasuna aitortzeko ere. “Mendebaldeko kulturaren ezaugarrietan –gehitzen du– kulturak, gizakiak, balio handiagoa du naturak baino, eta gorputzak natura horren parte izatearen ideiak baino” (Herrero, 2017). Gaur egun ere, kulturari ekarpena egiten dion subjektuak –emakume edo gizon– ingurune naturaletik eta mendekotasun-harremanetatik bananduta pentsatzen eta garatzen ditu bere funtzioak; eta oraindik ere harrokeriaz gidatzen du bizitzaren oinarrizkoaren aurka lortutako ezagutzaren distira. Indibidualizatuak. Horregatik dio Herrerok ekonomiak, kulturak eta politikak gerra deklaratu diotela bizitzari. Izan ere, nolabaiteko harrokeriaren sehaska da, elitismoarena, eta, muturrean, politikan, artean, zientzian eta abarretan murgildutako klasismoarena. Kulturak gerra deklaratu dio bizitzari, (jada) ez baita hari laguntzeaz arduratzen. Bizitza naturagandik eta mendekotasun-sentsazioagandik banatzea gizarte osoan, eta batez ere hirietan, gertatzen ari den zerbait da.

bǀ Gaur egun, teorian berretsia izateaz gain, errealitatean ere agertu da.

Yayo Herrerok aurkezten duen ebidentzia guzti honek bizitzaren sostengu materialaz bakarrik hitz egiten du, ezin dituena beste bizi-sostengu batzuk alde batera utzi: sostengu espiritualak, sinbolikoak… Niretzat artean jatorria duten sostenguak, gizakia ez delako soilik ogitik bizi. Garrantzitsua da bizitzen hasi garen krisien aurrean, existentziaren materialismoa ez ahaztea, baina baita bizitza bere osotasunean gauzatzea ahalbidetzen duten beste sostenguak ez ahaztea ere, traszendentzia handien beharrik gabe, artista eta beste jende batzuk sostengu horiekin bizi baikara. Herrerok ahaztu egiten du, edo bera entzutean ahaztu egiten dugu –agian adierazten duen egia liluragarriagatik– elkar zaintzeaz harago, giza alderdiaren zati handi bat.

cǀ Traszendentzia, materialismoaz gain, ikaskuntza integratu gisa. Pertsona batzuek erlijio-transzendentzian aurkitzen dute promesaren transzendentzia (Montaigne). Eta ni transzendentzian hasi naiz sinesten; ez errebelatuan, baina bai gauza txikiarenean. Fedean sostengatzen dena eta existentzia osoa eraldatzen duena. Esango dut: gero eta errespetu handiagoa diot sinesten dutenen fede erlijiosoari, beren existentzia eraldatzen dutelako. San Agustinen Konfesioa, Europako kultur tradizioan, adibidez, Maria Zambranorentzat bizitzaren konbertsioa dena.

Imanol Esperesatek dioen bezala, gure errealitatearen traszendentzia kuantifikagarria, lan egite hutsarena, edo aisia hutsarena da, besterik gabe. Pobrezia hori era izugarrian agertu da XXI. mendeko konfinamenduan.

aǀ Monakatoa erakunde bat da, non existentzia bera bat datorren errealitate materialarekin eta hura ahalbidetzen duen testuinguru kulturalarekin. Mendeetan zehar mendebaldeko gizarte-sarean salbuespena den erakundea da monakatoa.

bǀ Ora et labora, dio San Benitoren Arauak edo, lanarekin otoi egin, edo otoitzarekin lan egin. Horregatik, Zizeronen “pentsamenduaren aurreko ekintzaren arriskuez” esaldiari bere kontrako norabidea erantsi behar zaio: “ekintzarik gabeko pentsamenduaren arriskuez”. Egin gabe, heldulekurik eta mugarik gabe pentsatu.

Soil horretatik errekuperatu besterik ez zaigu geratzen (9)

Gertatutakoaren ondoren, bagenekien lehen ere, austeritate batera itzuli behar izango genuela, eta ez dakit berreskuratuko edo berrasmatuko genukeen. Soiltasun materiala eta egitekoen, jarreren, etorkien eta abarren austeritatea. Zintzotasuna, umiltasuna eta isiltasuna,  liburuan esaten zena, salbatzen eta zigortzen duten hitzak dira. Nola esan irririk eragin gabe, seinalatua izan gabe?

aǀ Erantzun monakala hemen metafora handi bat da, gure garaiko artearen inspirazio izan daitezkeen bi tresna generiko ematen dituena: antolaketa-egitura bat; Kultura kanpoan uzten duen alternatiba bat, eta, aldi berean, bere garapen sakonaren aukerak indartzen dituena, desoseguaren eta sistemetan bizitza galtzearen aurka. Eta,  bǀ are garrantzitsuagoa, aǀ praktikaren eta bizimoduaren arteko elkarrekikotasuna; bizitzaren konbertsioa, etengabeko praktikan. bǀ Biak aldi berean. Baina gaur egun monakala dena metafora bat dela esatea, eta soilik hori dela adieraztea, ezerezean uztearen parekoa da. Bizitza eta artea ulertzeko orduan izan duen eta niretzat duen pisua kentzea da. Beraz, erantzun metaforiko bat da, fraideak artistarentzat duen metafora gauzaezina agian, honek bere ahalmen eraldatzailea barkatzen ez duelarik.

Monakotzak bere jatorritik aipatzen duen ikasgaia hartuz gero, artea laua denaren jarrera gisa ager daiteke. Eta horrela agertzea ez da kontu berria; berritzailea, agian desberdina dena, lauaren edo sinplearen jarrera litzateke. Murrizketa-jarrera bat. Gutxiagorekin geratzea, konformatzea edo uko egitea. Hori artearen sistemak eskatzen duenaren aurka doa, eta artista askok bilatzen dituzten helburuen aurka ere bai. Baina artea “jarrera” murritz eta zorrotza denean, salerosteko zaila ez den zerbait bihurtzen du; izan ere, gaur egun inmaterialtasuna merkatu handia da. Erreprimitzen, eragozten eta erakusten, baina, nekeza dena. Legitimazio orotatik kanpo geratzen den zerbait da. Inoiz, nire lankide Marrek horrelako zerbait esan du: “arteak bizitzaren alderdi guztietan laguntzen digula jakitea da geratzen zaiguna” bǀ eta hori orain aukera izugarri gisa agertu da, borondateari erantsitako barne-deserria. 

Monakotzak bere jatorritik aipatzen duen ikasgaia hartuz gero, artea laua denaren jarrera gisa ager daiteke. Eta horrela agertzea ez da kontu berria; berritzailea, agian desberdina dena, lauaren edo sinplearen jarrera litzateke. Murrizketa-jarrera bat. Gutxiagorekin geratzea, konformatzea edo uko egitea. Hori artearen sistemak eskatzen duenaren aurka doa, eta artista askok bilatzen dituzten helburuen aurka ere bai. Baina artea “jarrera” murritz eta zorrotza denean, salerosteko zaila ez den zerbait bihurtzen du; izan ere, gaur egun inmaterialtasuna merkatu handia da. Erreprimitzen, eragozten eta erakusten, baina, nekeza dena. Legitimazio orotatik kanpo geratzen den zerbait da. Inoiz, nire lankide Marrek horrelako zerbait esan du: “arteak bizitzaren alderdi guztietan laguntzen digula jakitea da geratzen zaiguna” bǀ eta hori orain aukera izugarri gisa agertu da, borondateari erantsitako barne-deserria. 

c| Fedea oso garrantzitsua da, eta bi ibilbide ditu: bizitza eraldatzearena: fedeak zeharkatuta bizitzea, (errealitatean) diana egiteko prest dagoen gezi baten gisan eta kontrako zentzuan: gertatu daitekeen orotatik babestea, (errealitatean) izateko azken gotorlekua.

a| Horretarako artea ez dago inoren mende, bǀ edo hobeto esanda, aldizkako, berdintsuago edo patxadatsuago den modu baten mendekoa da; aǀ ez du, dena den, denak balio. bǀ Hau esatea artistaren zintzotasunean sinestea da. Eta, aldi berean, garai bakoitzeko diskurtso bezala eraikitzen diren formak ezagutzea da. Kasu honetan, hitzak.

cǀ Ziklo historiko batek irauten duen artean, hitz batzuek ikusgarritasun maila handia dute, eta ahoz aho ibiltzen dira; mende horietako topikoak dira. Sententzia horiek, beraz, kondenatzaileak dira, eskuarki. Baita hitz idatziak ere, idatzita dauden heinean lasaigarri eta jakintsu errepikatzen dira, eta muga markatzen dute; jende gutxik gainditzen duen hesi bat osatzen dute.

(Zambrano, 2019, 117 or.)

aǀ Egoera horren azpian, artearen jarrera xumeena denarekin geratzen da, edozein arrakasta-grinatik askatua, eta, aldi berean, gai sakon, konplexu eta polemiko gisa altxatzen da. Barneko gai pertsonal bat; eta bǀ gauzen irakaskuntzan oinarritutako gai arrunt bat. aǀ Artearen murrizketa-ariketa honek gizakiaren dimentsioari erantzunez ekin dezake lehenik eta hurbilketa-komunitate bati erantzunez, gero. Murrizketa guzti honek klandestinitate-kutsua bǀ eta mundutik borondatezko erretiratze-kutsua duen egoera bat sortzen du.

aǀ Ez litzateke zuzena izango monakotza eta artearen auzi hau, sistema monakalaren baitango artearen fikzio bat sortu behar izango balitz bezala bideratzea. Edo arte mota bat besteen gainean inposatu behar izango balitz bezala. Artea, prozesu amaigabe bat izanik, agian testu honetan artistagatik ordezkatu beharko litzateke.

bǀ María Zambranok 1933 urteko Misio Pedagogikoetan cǀ Rafael Diesterekin batera pentsamendu eta idazketan jarduten diren lagun komunitate baten ametsa errealitatera ekartzea proiektatzen du; komunitatearen ametsa ―berdinen komunitate baten ametsa― bere bizitzako azken egunetara arte izango du bidelagun.

(Moreno Sanz, 2019, 39 or.)

bǀ Esango da Zambrano ez zela artista izan, ez dela berdina. Baina berarengan, filosofo-sortzaile gisa, erretiratze grina zegoen.

aǀ Jarrera hori da, hain zuzen ere, erakustaldi eta hedapen handiaren artean, denen gogoaren artean, elkar lotuz, zainduz eta, batzuetan, galduz joan den soiltasuna. Estoizismorako joera duen jarrera da;

estoizismoa gizakiak bere buruari hemandako patroi bakarra da, eta gizakiarekin berarekin kointziditzen duena; gizakia muga gainditzen ez saiatzeko muga bakarra da. Eta, egiaz, hau ez zaigu oso gizatiarra gertatzen. Berez, humanismo guztiekin gauza bera gertatzen da: gizakia ez den beste izaki batzuengandik sortua dela dirudi. Eta azalpen bideragarri bakarra desengainu-une batetik datorrela eta botereari, aberastasunari kulturari erantzuna da. “Baina nik hil egin behar dut” bezalako zerbait da.

(Zambrano, 1987, 86-87 orr.)

bǀ Mundutik erretiratzea ez da bakardadearen sinonimoa, are gutxiago Montaignen bakardadearena, ahal duenaren adineko erretiratze diletante eta hedonista. Ezin zen okerrago egon zera esatean: “egia esan, gizon zentzudunak ez du ezer galdu bere burua badu”  (Montaigne, 2007, p. 327). Ez da horrelakoa berak oroitzen zuen Tibulo: bakardade hauetan izan zaitez jendetza zeure buruarentzat.

*

Pasatu dugun eta oraindik etortzear dauden konfinamenduko arteak, ez dute monjeen erretiroarekin zerikusi handirik. Geureak geure buruaren antz handiagoa izan du, bizi dugun gainerako guztiaren antz handiagoa du; erritualik gabea, desakralizatua, teknikoa, teknologikoa eta, funtsean, borondatezkoa ez dena. Itxialdi egunek langabezian harrapatu ninduten, lanean, idazten, tesiarekin. Ez ziren aurrekoen oso bestelakoak izan, eta uste dut itxialdian egoteaz ohituta dauden beste lagun batzuentzat ere ez zirela oso ezberdinak izan. Horietako batzuk tailerra etxean instalatu edo espazio beharrik ez zuten beste gauza batzuk egiten aritu ziren, edo beste modu batera egin zituzten. Uko egiteari ohitutako pertsonak gara.

Azken nota batzuk

Aurreko guztia esanda, argi dago XXI. mendeko konfinamendua ez dela izan itxialdia libreki aukeratzen duen fraidearena. Eta, hasieran esan den bezala, ez da konparazio lauso horren ariketa egin nahi izan diskurtsoa bihurritzeko. Baina gaixotasunak itxialdian jarri gaitu, onarpen edo aprobetxamenduaren aurrean, edo antsietate eta etsipenaren aurrean. Oinazea eta heriotza aipatu nahi izan gabe bizi izan den errealitateaz hitz egin da hemen, errealitatearen bizipenak geure ametsetik esnatu gaituen aparteko une gisa.

Baina itxialdiak berez, une bere jatorri kezkagarria ahazturik, irakaspen bat dauka.  Leoneko karbaxalak (10) zera zioten: “ez bagina monastegian egongo geure izatea hondatzen egongo ginateke”. Honek euren bizitzetako garapen izpiritual eta intelektualak duen garrantziaren neurria ematen digu. “Hemen egotea -jarraitzen zuen haietako batek- ez da Jainkoa bilatzea soilik, neure burua ulertzeko egiten dut, iraunkortasun ezaren sentimendu indartsuaren aurrean. Bizitzan dena igarotzen da, horregatik bilatzen dugu igarotzen ez den zerbait. Inoiz faltako ez den zerbait”. Eta hemen bi gauza ikusi nituen: alde batetik, artistaren izate propioa ez suntsitzeko, bere izatearen printzipio bat (jeinuen ideian erori gabe); bestetik, artean duen zentzuari buruz pentsatzeko zerbait: fedea, berriz ere, etengabeko bilaketa, iraunkortasun ezaren sentimenduaren aurkako borroka gisa. Bizitzan dena igarotzen denez, eta geure izatea ez suntsitzeko lan egiten dugunez, zein da gure konfinamendu erreala edo sinbolikoa?

Lan hau prest uzten dut Basurtoko ospitalean zaindari gisa lanean hasi aurretik. Zatiek elkar aurkitzen dute. 

(1) Horrela dio BilbaoArte Entre silencios deialdiaren testuak, 2020ko ekainean idaztera gonbidatzen gaituenak. Testu honen arabera, Zizeroni egotzitako esaldia, jada Erromatar Inperioaren deskonposizioa ohartaraziz.
(2) Data hau Marie de Gournayk egindako argitalpenarena den arren, oso testu geruzatua da, 1580an argitaratua eta 1580, 1582 eta 1588an erantsiak.
(3) Moaren testuez gain, argitalpen hau Semíramis Gonzalez, Jordi Claramonte, María Ptqk eta Rita Sixtoren testuek osatzen dute.
(4) Tibulo (Montaignen aipatua, 2007).
(5) Zambrano, 1987, 99. or.
(6) IB.
(7) Interdependentzia. (S. f.). Wikipedian. 2020ko ekainean berreskuratua: https://eu.wikipedia.org/wiki/Interdependencia
(8) Yayo Herreroren ikerketak garapen- eta ekoizpen-eredu kapitalistatik eratorritako gaur egungo krisi ekologikoan jartzen du arreta, gizarte-antropologiaren eta nekazaritza-ingeniaritzaren ikuspegitik. Aktibismo ekofeministan izan zuen militantziak Ekologistak Ekinean koordinatzera eraman du, baita Giza Eskubideak eta ekologia soziala sustatzeko ekimen sozial ugaritan parte hartzera ere.
(9) Atal honen jatorrizko izenburua hau da: “Geratzen joan den austeritate horrena”. (Díez, 2018, 210. or.)
(10) Hurrengo oharrak Carbajaleko (Leon) Santa Maria monasterioan egin genuen lehenengo borondatezko erretiroan jaso ziren. Monasterio hori izan da, orain arte, Eredu Operatibo Irekiek proiektatutako eta EREMUAKek finantzatutako lehen egoitza monasterioetan. Bigarrena, 2020ko apirilean egitekoa zena, bertan behera utzi zuten, Covil-19a eta alarma egoeraren dekretua Espainian sartu zirelako.

Erreferentzia bibliografikoak 

  • Agamben, G. (2014). Altísima pobreza. Reglas monásticas y formas de vida. Valencia: Pre-textos. 
  • Díez, A.; Domínguez, M. (Ed.). (2018). Arte y Monacato. Bilbao, España: Autoedición.  
  • Herrero, Y. (2017). Los feminismos ante la crisis socioecológica. En el programa Políticas y sujetos insostenibles. Petróleo (3ª sesión). MACBA, Barcelona. macba.cat-en, 2020ko ekainean errekuperatua https://www.youtube.com/watch?v=xlEgyFpzTTg helbidean.
  • Montaigne, M. de (2007). Los ensayos. Barcelona: Acantilado. 
  • Moreno Sanz, J. (2019). María Zambrano. Mínima biografía. Sevilla: La Isla de Siltolá. 
  • Zambrano, M. (2019). Claros del bosque. Madrid: Alianza. 
  • Zambrano, M. (1987). Pensamiento y poesía en la vida española. Madrid: Endymion.

Alberto Díez Gómez (Bilbo, 1991) Euskal Herriko Unibertsitateko Arte Ederretako Fakultatean ikasi zuen eta 2009an graduatu zen. 2014tik, Mar Domínguezekin batera, Modelo Operativos Abiertos (Moa) taldean lan egin zuen, eta Arte y monacato (2018) argitaratu zuen. Gaur egun, idazketa poetikoaren izaera ekoizpen artistiko integral gisa ikertzen duen doktorego tesian zentratzen da, praktikan oinarritutako ikerketa artistikoa lan metodologiatzat hartuz. Azken urteotan hainbat testu argitaratu ditu, hala nola Aimar Pérez Galí; artearen praktikaren eta teoriaren arteko desadostasunaren sustrai bat, laia-n (2018), edo “ez dago dokumentu idatzi askorik, baina memoria asko dago”, nonbaiten aitortzen da, memoria (k) (2020). Biltzarretan parte hartu du, besteak beste, Arte eta Idazteunaren topaketan, Montehermoso Kultur Etxean (Vitoria-Gasteiz, 2018) eta III. Mintegian. Oteiza: naturaleza-laboratorio-Naturaleza, Bitoriano Gandiaga Zentroa (Arantzazu, Gipuzkoa, 2019). Duela gutxi, Imanol Esperhainekin batera, memoria (k) (2020) argitaratu du. 2018tik TXT-Lab idazketa-taldeko kide da, artearen eta testuaren arteko erlazioetarako proben eremuan (UPV/EHU).