A-k RV-ren kuadroagatik hamar mila euroak oraindu ditu jada. Bilbora itzultzen naizenean entregatu behar diot.

Montrealetik Munichera itzuliko naiz Bilbora, martxoaren 12an. Munich-Bilbo hegaldia atzeratu zidaten. Municheko aireportua behintzat beti gustatu izan zait. Garagardo ona eta saltxitxak zentzuzko prezioan. Zer axola dio goizeko 11ak izatea.

Kanadan jendeak ez zirudien koronabirusak ikaratuta. Inork ez zuen horretaz hitz egiten. Euskal artistekin erakusketa bat antolatu nuen Perté de Signalen. Quebec-Euskadi lankidetza-programa baten bidez ezagutu genuen elkar. Inaugurazioa arrakastatsua izan zen. Jende dezente etorri zen eta erakusketa izugarri gustatu zitzaien. Bertako PWYW garagardo artisauak hartu genituen. Ni gonbidatu ninduten. Japoniar aperitibo batzuk ere jarri zituzten.

Montrealen izan nintzen lehen egunean, hirian zehar ibilaldi bat egin eta erakusketaren bat ikusi ondoren, gauean kontzertu batera joan nintzen. Martin Tétreaultek jotzen zuen bertako beste jende batekin. Musika esperimental-boloa etxe ondoan. Bilbon bezala, bisitatzen ditudan hirietan, interesatzen zaizkidan gauzak gertu izatea gustatzen zait. Walking distance. Han gauzak nola funtzionatzen duten ez nekienez, kontzertura garaiz joan nintzen. Musikariak bakarrik zeuden eta Tétreaultekin hitz egiten hasi nintzen. Berrogei urteko karrera internazionalak pertsona serio baina benetan lagunkoiaren arrastoa utzi dio. Esperientzia handia dauka. Artista bisuala da, Arte Ederretan trebatua eta musikari esperimentala. Gure solasaldiaren ondoren, eskua eskaini nion, eta hark uko egin zion talka egiteari, hotzeriak harrapatuta egon zela eta ez ninduela kutsatu nahi argudiatuz. Ez nion garrantzirik eman. Gero, konfinamenduaren bakardadean pentsatuz, uste dut beldur nintzela Europatik iritsitako koronavirus posiblearekin kutsatuko ote nintzen. Kontzertua amaitu zuenean, bere disko-jogailu eramangarria batu, eta, ia inori agur esan gabe, berarekin eta bere herrikide batekin garagardo batzuk hartzera gonbidatu ninduen.

Bilbon, badirudi egun batzuk barru ezin izango garela etxetik atera.

Ez dio axola. Denbora izango dut maleta jasotzeko, etxea garbitzeko, ideiak eta paperak ordenatzeko. Baita deiak egiteko eta ekintza berriak prestatzeko ere. Cannesko jaialdia egiteke dago, Italiako egoitza, Quebeceko proiektu berria… Azkenean, dena bertan behera.

Baina, batez ere, irakurtzeko garaia da.

Nire apartamentuan begiratoki bat daukat etxadi-patio batera ematen duena. Eguraldi onarekin oso leku atsegina da liburu artean orduak pasatzeko. Enrique Vila-Matas Bartleby y compañía eta París no se acaba nunca, Carol Dunlop eta Julio Cortázarren Los autonautas de la cosmopista, Adriano Spatolaren Hacia la poesía total, Oliver Sacksen El río de la conciencia, W.G-ren Vértigo. Sebald, Michel Houellebecqen Plataforma. Eta pixkanaka-pixkanaka irakurtzen, buka ez dadin, Txomin Badiolaren Malformalismo. Horrelakoa da nire lehen hilabetea.

Fernando Castro Flórezen Youtubeko kanalaren jarraitzailea naiz. Bere bideoetan komentatzen dituenak astean hainbat liburu irakurtzen ditu. Beste batzuei idazten irakasten dienak zenbat liburu irakurriko dituen pentsatu nuen, konfinamenduaren lehen hilabetean lau liburu irakurri zituela kontatzen zuen sare sozialetan. Horixe dute sareek… Sudurretik kendutako ileen argazkia harrotasunez igo zuen lagunak bezala. Argazki bat partekatzen zuen! Ez dut inoren ileak ezagutzeko beharrik, ezta neska horren mutilagunak zakila eztarrian sartuz botaka eragiten zionean soilik gozatzen zuela jakin beharrik ere. Ezta idazketa-tailerrak ematen dituen batek, konfinatuta egonik, lau liburu irakurri izanaz harro sentitzen dela ere. Nahiago dut ez jakin.

Film asko ere bai. Eta serie batzuk.

RVren koadroaren entrega antola dezakegun jakiteko ditu diot A-ri. RV-k, errusiar artistak eta lagunak, utzi dit enkargua. A etsita dago, burtsa jaitsi delako eta dirua salbatzen saiatu behar duelako. Une honetan artea ez da bere lehentasunetako bat.

Duela urtebete Laura Diez ikusi nuen bizikletan nire auzoan zehar, nahiko jatorrak ziruditen atzerritar batzuekin. Galdetu nion ea nik ere ibilbide horiek egin nitzakeen San Frantziskoko 80ko hamarkadatik orain arteko historia erakutsiz. Orain, norbaitek interesa duenean eta libre nagoenean, egiten ditut. Bizikletak alokatu eta Villarías kaletik tourrak egiten dituen jendeak antolatzen ditu. Baina konfinamenduarekin ezinezkoa denez ibilbide gidatu presentzialak antolatzea, online ibilbide gidatuak antolatzea erabaki dute. Arratsalde batean, bazkalostean, Parisera goaz denok. Proiektua prest izanik, gutako batzuek atzerriko lagunei Bilbo erakutsi diegu etxetik. Aizu! Baina gilda bat eta txakolin bat hartzen.

Bilbo jendeari erakusten diodanean, udaletxe aurrean dagoen Jorge Oteizaren Variante Ovoide eskultura erakustea gustatzen zait beti. Eskultura praktika utzi eta euskal arimatik abiatuta pentsamendu berri bat sortzera pasa aurretik egin zuen azken lanetako bat da. Izugarri gustatzen zait kontatzea nola joaten ziren artista gazteak bere etxera, ingurune natural batean hari entzutera. Eskultura hau bizirik dagoen obra bat da. Skaterrek gainean patinatzen dute. Josebak, tourrak antolatzen dituen kide batek, orain dela urte batzuk, bideoklip bat grabatu zuen, Australiako patinatzaile bat eskulturan patinatzen ari zela. Josebak eta biok Oteizari asko gustatuko litzaiokeela iruzkindu genuen.

Eta, bitartean, Txomin Badiola irakurtzen. Nork ez du bere liburua irakurri hilabete hauetan?

Albertori bisita egin diot bere lock outera gauza batzuk eramateko, nirea baino zorrotzagoa baita. Gourmet pintxo bat prestatu dit antxoa arraspa batzuekin eta korear aza batekin. Iaz bertan izan zen BilbaoArte bekarekin. Hunkituta itzuli zen gastronomia harekin. Irakurketez aritu ginen, askotan bezala. Barrez esan dit Txominen liburua euskal artearen best sellerra izan dela konfinamenduan. Nik ere hala pentsatzen dut. Ezagutzen ditudan artista asko egon dira liburu hau irakurtzen. Birusak estudioz estudio eta etxez etxe ibili dira, Malformalismorekin batera. O bezalako bere pertsonaietako batzuk liburutik kanpo agertzen zaizkit. Bere ahizparekin ere sarritan gurutzatzen naiz ibilaldi ofizialaren orduan, ibiltzera joatea legezkoa den ordu horietan. Etxean flexioak eta luzamenduak egiten ditudan artean, Castroren bideoak ikusten ditut eta pertsonaiak berriz agertzen dira. Baina orain izen-abizenak dituzte inizialen ordez. Badiolak eta Alicia San Juanek Tabakalerako liburuaren aurkezpenean izandako elkarrizketa entzuteko aprobetxatzen dut.

Ia bukatu zaizkit etxean neuzkan liburu fisikoak, irakurri edo berrirakurri nahi nituenak. Oraindik une txarra da erostera joateko. ReReaden eskaera mordoa daukat, baina ez dakit irekita duten. Zorionez, domeinu publiko handia dago, sareetan, eta beste asko, academia.edu web-orrian deskarga daitekeena.

Sopa de Wuhan agertzen da, nolako izenburua. Saiakeretako batzuk irakurrita neuzkan Interneten. Hala ere, liburu interesgarria da, krisialdi honi buruzko analisi desberdinak egiten baititu. Giorgio Agamben, Slavoj Zizek, Jean Luc Nancy, Franco “Bifo” Berardi, Santiago López Petit, Judith Butler, Alain Badiou, David Harvey, ByungChul Han, Raúl Zibechi, María Galindo, Markus Gabriel, Gustavo Yañez González, Patricia Manrique eta Paul B. Preciado. Konfinamendurako nahitaezko irakurketa.

Anaïsekin ere liburuei buruz hitz egiten dut, eta bere gomendioz Bruno Latour irakurri dut. El País-en egin zioten elkarrizketa bat argitaratu nuen FBn, eta jende askok partekatu zuen. Asko poztu nintzen.

Udalak herriko artearen munduari laguntzeko proiektu batzuk aterako dituela esateko deitu didate. Nola ez naiz poztuko? Artistak etsita daude. Egoitzak atzeratu egin dira eta galeriek ezin dituzte beren lanak saldu. Garikoitzek honako hau argitaratu zuen FBen: “Guggenheimek ikasturte honetan eta hurrengoan bizpahiru frankizia-artelanetan urtero gastatzen den dirutza (adibidez, beste hainbat museotan ikus daitezkeen Kapoorren bolatxo batzuk eta Bourgeoisen armiarma bat) bertako artisten dozenaka maisulan erosteko erabiliko duela”. Euskal artista askok sinestu dute. Egun horietanmaskaradun artistekin bilera batzuk izan nituen, eta pena handiz esan behar izan nien hori Gariren txantxa bat izan zela. Nahiago nuke ez balitz.

Galeriak eta mota guztietako erakusketak ixtearekin batera, artistak sarean aktibatzen hasi ziren. Instagramen leherketa bat izan da. Liane Londresen bizi da. Boris Johnsonen politika handiari esker, urruntze neurriak hemen baino beranduago hasi ziren han eta metroa maskararik gabeko jendez beteta zebilen. Berak ez du metroan bidaiatzen, baina azkenean birusa harrapatu du eta asper-asper eginda dago etxean. Sofan etzanda, minduta, manta batekin estalita eta infusioak hartuz pixkanaka suspertzen ari den bitartean, Instagramen proiektu bat sortzea bururatu zaio, beste artista batzuekin elkarreraginean aritzeko. Haiekin harremanetan jarri da eta bideo bat egitea proposatu die, une bitxi honetan dituzten irakurketei buruz hitz egiteko eta, bide batez, bere obra erakutsi eta, agian, saltzeko. Proiektu honekin lanean egun batzuk igarota, galdetu dit ea Bilboko artista batzuk aukeratzera animatzen naizen. Lianek gomendatzen dituzten irakurketak gustuko ditu, eta grazia handia egiten diote bilbotarren bideoetako azentu ezberdinek.

Niri asko gustatu zait proposamen ezberdinak egiteko hemengo artistek nola erabili duten euren sormena: Mawak bere testua irakurtzen jarri du ordenagailua; Davidek bere bizikletatik hitz egin digu; Carlos off ahotsarekin mintzatu da; eta Raquel Asensik aurkezpen hain polita Chantal Millardi errezitatuz bukatu duen aurkezpen eder hori egin digu. Liburu-gomendio onak daude, hala nola Amaia Molinetek proposatutako Gaston Dorrenen Lingo liburua, Alberto Lomasek iradokitakoa; El Enemigo conoce el sistema, Edward Snowdenen hitzaurrearekin, edo Erika Edek seinalatu digun Mikhail Bulgakoven El Maestro y Margarita. Bitxia da Lianek liburu berari buruz hitz egin zuela www.loewecontemporary.com webgunean egin zioten elkarrizketan. Eta hau idazten ari nintzela, Un amour imposible film frantziarra ikusi nuen, non pertsonaietako batek Bulgakoven lan hau beste bati oparitzen zion.

Hauek irakurtzeko aprobetxatu dut, noski.

Poliziak Estatu Batuetan jendea hil egiten du eta Europan inoiz existitu behar ez zuten monumentuak erortzen ari dira. Mawak, bere bideoan, tinta txinatar eta zementuz marraztutako paperezko origami-monumentuak erakusten zizkigun, baita serigrafia bihurtzeko marraztu dituen zientzia fikziozko filmetako monumentuak ere. Gai hau sakonki aztertu du berak, eta ziur ni baino gehiago hunkituko duela gertatzen ari den honek.

Nire feedbackaren bila, Liane Langek Glorious Oblivion, argitaratuko duen hurrengo liburuaren pdf bat pasatu dit. Espazio publikoetan dauden emakumeen estatuen irudiak dira. Lan horietako batzuk BilbaoArteko egonaldian egin zituen, eta bere praktika artistikotik irudi horietan esku hartuz lan egiten du. Hausnartu eta ironiaz jokatzen du.

Bristolen Edward Colston esklabistaren estatua uretara bota dute. Berak dio, Vergangenheitsbewältigung modura, urpekaritzako betaurrekoekin bisita turistikoak antola litezkeela estatua bisitatzeko. Aitorri proposatuko diot Tourné batertez egiteko. Tira, agian bira hau ere online egin beharko dugu. Baina norbaiti Unamunoren burua berriro itsasadarrera botatzea bururatzen bazaio, Bilbon ere egin genezake. Paseo ofizialetan bere Cañoseko ibilbide maiteak egunero Ibilaldia zirudien. Une egokia izan daiteke zera gogorarazteko:

“Ni otro paseo, como los Caños…” “Al fijar en él su planta por primera vez el viajero, no puede menos de sobrecogerse su ánimo en vista del imponente espectáculo que se le ofrece: a cada paso que le introduce en aquel sombrío recinto no puede menos de detenerse conmovido y admirar con detenido recogimiento el panorama asombroso de una naturaleza tan imponente como severa. Peñascos salvajes, de donde caen el espinoso ramaje de mil plantas parásitas, el enmarañado tejido de las madreselvas silvestres y hasta la oscura sombra que proyectan los elevados chopos del Morro y Porgirón dan ha (sic) aquella mansión un aire terrible capaz de inspirar con santo recogimiento que no deja de tener atractivo para los que apartándose del movimiento de las ciudades sólo buscan la paz interior.”

A-ri deitu diot. Gaixotu egin da. Oraindik ezin diot koadroa entregatu…

Txema Agiriano. Bilbao, 2020ko ekainaren 21ean

Txema Agiriano. Arte eta teknologia berrietan aditua. Ikertzailea eta arte-komisarioa. 2002tik Mem nazioarteko arte esperimentaleko jaialdiko arduraduna da, eta 2011tik Bideodromo nazioarteko zinema esperimentaleko jaialdikoa.

Komisariatu nabarmendu berriak: Perte de signal. Montreal (Quebec) 2020; Pugnant Film Series. Atenas (Grezia) 2019; The 2nd Balkan Can Kino Film Symposium. Atenas (Grezia) 2019; Blanca Ortiga. Tetuan Arte Modernoko Zentroa (Maroko) 2019; Anaïs Boudot. Arte Ederretako Fakultatea. Tetuán (Maroko) 2019; Meminisse. Myymälä2 Gallery. Helsinki (Finlandia) 2018; Alberto Lomas. Tetuán Arte Modernoko Zentroa (Maroko) 2018; Architekturforumoberösterreich. Linz. (Austria) 2017; ZSenne art lab. Brusela (Belgika) 2016; 4bid Gallery, Amsterdam (Herbehereak) 2016; Verge Gallery Sydney (Australia) 2014.

http://www.musicaexmachina.com/web_recetas/comisariados.html

http://mamorro.blogspot.com