2021eko urtarrilaren 8tik martxoaren 29ra, BilbaoArteko Art House Zinemak hainbat generotako eta 1960tik aurrera ekoitzitako 12 piezako filmen ziklo berri bat hartuko du, “Zinema klasikoa, zinema modernoa” izenburupean, jatorrizko bertsioan gaztelaniazko azpitituluekin.

Sarrera librea, aldez aurretik erreserbatuta. Hau telefonoz egingo da (Tel.: 94 415 50 97) proiekzioaren egun berean, 9:00etatik aurrera eta saioa hasi baino ordubete lehenago arte. Pertsona bakoitzeko gehienez bi eserleku erreserbatu ahal izango dira, eta horiei zenbaki bat esleituko zaie. Nahitaezko maskara erabiltzea.

Zine klasikoa, gaur egungo zinea

“Deabruaren eskua” (Maurice Tourneur, 1943) ziklo honetako lehen filmetik “Izuaren argazkilaria” (Michael Powell, 1960) azkenekora doan denbora-tartean, eraldaketa sakona gertatu zen munduan eta hizkuntza zinematografikoan. Maurice Tourneur zinegileak, Jacquesen aita eta L.A. ospearen pasealekuan bere izena duen izar bat duen zuzendari frantses bakanetako batek, film ilun bat aurkeztu zuenean, zeinaren argumentuak deabruzko talismanak eta bere arima saldu behar duen arren arrakasta nahi duen margolari baten frustrazioa nahasten baitzituen; AEBek Japonia garaitzea lortu zuten Guadalcanalen, Salomon Uharteetan, sakonean. Garaipen horrek amaieraren hasiera adierazten zuen japo-alemaniar erakundearentzat. Urte horretan bertan, Jacques Tourneurrek, Mauriceren semeak, “Ni zonbie batekin ibili nintzen” estreinatzen zuen, “Revenants”, hil gabeen eta buduaren munduari buruzko film gailurra eta seminarioa.

Hamazazpi urte geroago, Michael Powellek “Izuaren argazkilaria” (1960) aurkeztu zuen, emakumeen psikopata hiltzaile bati buruzko kontakizun beldurgarria, non indarkeria eta begirada nahasten diren, kameraren objektiboa eta kriminalaren arma. Une horretan bertan, AEBk, SESBekin gerra hotzean, ikaraz begiratzen zien Kubako gertaerei, bi urte geroago misilen krisia deituko zitzaienari, mundua bere suntsipena sinatzear egon zen garaiari.

Hau da, 1943tik 1960ra bitartean, bi hamarkada baino gutxiagoan, eta aipatutako bi filmak lagun egiteko letra gisa hartuta, Faustoren ideia zaharrak “gaizkia” sinbolizatzetik igaro zen, sanotasunik eza gizakiarekin zerikusirik ez zuen irudi deabruzko eta tartekatu batek gorpuzten zuen; psikopata hiltzailearen larritasun existentzialak; hemen eta orain, giza asebetetzearen hondotik sortzen da izugarrikeria.

Hiru bosturteko pasatxo horietan, munduak sarraski-eremuetako infernuaren berri izan zuen, bonba atomikoen botere suntsitzailearen notario-akta egin zuen, eta mundu-gerra batetik gatazka odoltsu bat izaten jarraitzen zuen mundu batera igaro zen.

Garai hartan, zinema klasikoa izateari utzi eta modernoa bihurtu zen. Bere errugabetasuna galdu zuen. Pixkanaka-pixkanaka zuri-beltzetik alde egin zuen, eta itzalen mehatxutik askatu zen, gertatutakoa lehenbailehen ahaztu nahi zuen garai berri baten kolore kirrinkaria besarkatzeko.

Klasizismoaren eta modernitatearen arteko ziklo honek hamabi izenburu ditu, genero guztiak, beldur guztiak eta, ondorioz, itxaropen guztiak ukitzen dituzten hamabi pieza baliotsu. “Rififí”-etik “Rufufú”-ra, thrillerraren tentsiotik komediaren irribarrera; “Borreroak ere hiltzen dira” izatetik “Tren txiki baten estutasunak”-ra, muturreko heroismotik herrixkaren elkartasunera, eta horrela hamabi hitzordu hitzartzeraino, hamabost urte eskasetan mundua oso azkar aldatu zela ohartzeko. Nahi zuen, zartaginetik salto egin behar zuen eta sutara erori zen?

Zine zikloa: «Zine klasikoa, gaur egungo zinea» (Urtarrilaren 8tik martxoaren 29ra arte)

Urtarrilak 8 eta 11, 19:00

La mano del diablo
Maurice Tourneur, 1943

Herrialdea: Frantzia | Iraupena: 90′ | Jatorrizko izenburua: La main du diable | Zuzendaritza: Maurice Tourneur | Gidoia: Jean-Paul le Chanois (Eleberria: Gerard de Nerval) | Argazkilaritza: Armand Thirard | Musika: Roger Dumas | Protagonistak: Pierre Fresnay, Josseline Gaël, Noel Roquevert

Sinopsia: Mendietan, gau ilun eta euritsu batean, gizon misteriotsu bat turistaz betetako ostatu batera iristen da. Roland Brissoten portaera bitxiak denen arreta erakartzen du. Gertaerek eta inguruko jendetzaren etsaitasunak behartuta, bere historia kontatzen hasten da gogoz kontra. Aspaldi, margolari porrokatua izan zen, maite zuen emakumeak jatetxe batean kaleratu zuen arte, lokalaren jabeak talisman bat saldu zion, arrakasta handia emango ziona, bai bizitza pertsonalean, bai profesionalean. Tamalez, talisman hori deabru berarena zen.

Urtarrilak 15 eta 18, 18:30

Los verdugos también mueren
Fritz Lang, 1943

Herrialdea: Estatu Batuak | Iraupena: 135′ | Jatorrizko izenburua: Hangmen Also Die! | Zuzendaritza: Fritz Lang | Gidoia: Bertolt Brecht, Fritz Lang, John Wexley | Argazkilaritza: James Wong Howe | Musika: Hanns Eisler | Protagonistak: Brian Donlevy, Walter Brennan, Anna Lee

Sinopsia: Praga, 1942. Nazien okupazioan, Hirugarren Reicheko buruzagi gorenetako bat, Svoboda doktoreak hil zuen, Txekiako erresistentziaren sare bateko kidea. Doktorea Novotny irakaslearen etxean babesten da, iraultzaile ohia, Mascharen, honen alabaren laguntzari esker. Bien bitartean, Gestapok atxiloketak eta galdeketak hasi ditu atentatuaren arduradunak zeintzuk diren jakiteko. Naziek bereizi gabeko ehiza egin ez dezaten, erresistentziak alemaniarrei laguntzen die, Svobodaren ordez.

Urtarrilak 22, 19:00 / Urtarrilak 25, 17:00

Perversidad
Fritz Lang, 1945

Herrialdea: Estatu Batuak | Iraupena: 103′ | Jatorrizko izenburua: Scarlet Street | Zuzendaritza: Fritz Lang |  Gidoia: Dudley Nichols (Eleberria: Georges de La Fouchardière, André Mouézy-Éon) | Argazkilaritza: Milton R. Krasner | Musika: Hans J. Salter | Protagonistak: Edward G. Robinson, Joan Bennett, Dan Duryea

Sinopsia: Christopher Cross gizon grisa da, adin ertaineko kutxazain tristea, ezkondua baina pinturarako talentu berezia duena. Etxera bidean, laneko afari baten ondoren, Kitty izeneko emakume eder bati laguntzen dio Crossek. Bere salbatzailea margolari ospetsu bat delakoan, Kittyk ez du zalantzarik izango bera limurtzeko, berarentzat eta Johnny mutilarentzat diru apur bat lortzeko helburu bakarrarekin. Cross alferrik maiteminduko da emakume zital horrekin, eta bere enpresan lapurtuko du zalantzarik gabe, bere idilioa mantendu eta Kittyren eskari guztiei erantzuteko.

Urtarrilak 29 eta otsailak 1, 17:00

Fuerza bruta
Jules Dassin, 1947

Herrialdea: Estatu Batuak | Iraupena: 98′ | Jatorrizko izenburua: Brute Force | Zuzendaritza: Jules Dassin | Gidoia: Richard Brooks (Eleberria: Robert Patterson) | Argazkilaritza: William H. Daniels | Musika: Miklós Rózsa | Protagonistak: Burt Lancaster, Hume Cronyn, Charles Bickford

Sinopsia: Westgate espetxeko harresien atzean beldurra eta indarkeria dira nagusi. Munsey kapitainak torturak eta irainak egiten dizkie presoei. Joe Collinsek eta bere gelakideek, egoerarekin nazkatuta, ihesaldi bat antolatzea erabakitzen dute. Plan ausartegia, odol-bainu batean amaitzeko aukera asko dituena.

Otsailak 5 eta 8, 17:00

La ciudad desnuda
Jules Dassin, 1948

Herrialdea: Estatu Batuak | Iraupena: 98′ | Jatorrizko izenburua: The Naked City | Zuzendaritza: Jules Dassin | Gidoia: Albert Maltz, Malvin Wald (Eleberria: Malvin Wald) | Argazkilaritza: William H. Daniels | Musika: Miklós Rózsa, Frank Skinner | Protagonistak: Barry Fitzgerald, Howard Duff, Dorothy Hart

Sinopsia: New York, dena gerta daitekeen metropoli distiratsua. Dan Muldoon tenienteak eta Jimmy Halloran bere laguntzaile gazteak Jean Dexter modelo gaztearen heriotza argitu behar dute. Suizidioa dirudi, baina bere ikerketek laster beste norabide batera jotzen dute: neska hil egin dute. Bitartean, hiriaren bihotza taupadaka ari da.

Otsailak 12 eta 15, 17:00

El ídolo caído
Carol Reed, 1948

Herrialdea: Erresuma Batua | Iraupena: 95′ | Jatorrizko Izenburua: The Fallen Idol | Zuzendaritza: Carol Reed | Gidoia: Graham Greene, Lesley Storm, William Templeton (Eleberria: Graham Greene) | Argazkilaritza: Georges Périnal | Musika: William Alwyn | Protagonistak: Ralph Richardson, Michèle Morgan, Sonia Dresdel

Sinopsia: Baines senar-emazteak enbaxada bateko langileak dira. Bikoteak Felipe zaintzen du, enbaxadorearen semea. Baines jauna eta txikia bi lagun banaezin dira, baina Baines andreak gogor eta autoritarioki tratatzen du haurra. Baines Julie enbaxadako idazkariarekin maiteminduko da. Felipe sekretua ezkutatzen saiatzen da.

Otsailak 19 eta 22, 17:00

Ocho sentencias de muerte
Robert Hamer, 1949

Herrialdea: Erresuma Batua | Iraupena: 106′ | Jatorrizko izenburua: Kind Hearts and Coronets | Zuzendaritza: Robert Hamer | Gidoia: Robert Hamer, John Dighton (Eleberria: Roy Horniman) | Argazkilaritza: Douglas Slocombe | Musika: Ernest Irving | Protagonistak: Dennis Price, Alec Guinness, Joan Greenwood, Valerie Hobson

Sinopsia: Louis Mazzini gazte handinahia eta eskrupulurik gabea da, d ‘Ascoyne familia aristokratikoak, berea izanik, berari eta bere amari eragin dien iraina mendekatzea proiektatzen duena. Duke-tituluaren oinordekotzan bere aurretik zeuden familiako kide guztiak ezabatzean datza plana.

Otsailak 26, 17:00 / Martxoak 1, 19:00

Los apuros de un pequeño tren
Charles Crichton, 1953

Herrialdea: Erresuma Batua | Iraupena: 84′ | Jatorrizko izenburua: The Titfield Thunderbolt | Zuzendaritza: Charles Crichton | Gidoia: T.E.B. Clarke | Argazkilaritza: Douglas Slocombe | Musika: Georges Auric | Protagonistak: Stanley Holloway, George Relph, Naunton Wayne, John Gregson

Sinopsia: Titfield herri txiki eta fikziozkoak bere probintziako hiriburuarekin lotzen duen tren lerro historiko bat du, eta bertako biztanleak oso zoriontsuak dira zerbitzu honek eskaintzen dien independentziaz gozatuz. Baina trenbide konpainia nazionalak utzi egingo dio bere herritik igarotzen den linea ustiatzeari, autobus zerbitzu moderno baten mesedetan, eta orduan jarriko da proban bertakoen adimena.

Martxoak 5 eta 8, 19:00

Rififi
Jules Dassin, 1955

Herrialdea: Frantzia | Iraupena: 117′ | Jatorrizko izenburua: Du rififi chez les hommes | Zuzendaritza: Jules Dassin | Gidoia: Jules Dassin, René Wheeler, Auguste Le Breton | Argazkilaritza: Philippe Agostini | Musika: Georges Auric | Protagonistak: Jean Servais, Carl Möhner, Robert Manuel, Jules Dassin, Magali Noël

Sinopsia: bost urteko kartzela-zigorra bete ondoren, Tony Le Stephanois kartzelatik aterako da bizitza aldatzeko asmoz, baina bere maitale ohia gangster ezagun batekin dagoela ikusiko du. Gauzak horrela, eta baliabide ekonomikorik gabe, lehengo bizimodura itzuli eta bere lagun zaharrekin bildu besterik ez du egin behar. Asteak eta asteak, haiekin batera, kolpe perfektu bat prestatzen du: Parisko bitxi-denda irisgaitz bati lapurreta egitea.

Martxoak 12 eta 15, 19:00

Rufufú
Mario Monicelli, 1958

Herrialdea: Italia | Iraupena: 100′ | Jatorrizko izenburua: i soliti ignoti | Zuzendaritza: Mario Monicelli | Gidoia: Agenore Incrocci, Furio Scarpelli, Suso Cecchi d’ Amico, Mario Monicelli | Argazkilaritza: Gianni Di Venanzo | Musika: Piero Umiliani | Protagonistak: Vittorio Gassman, Marcello Mastroianni, Renato Salvatori

Sinopsia: lapur talde batek, jada erretiratutako lapur batek aholkatuta, Pietate Mendiko bulego erromatarretan lapurreta handi bat prestatzea erabakitzen du, bizi diren miseriatik aterako dituelakoan. Horretarako, taldeak kutxa gotorretan espezialista bat kontratatzen du, baina planak ez dira beti batek espero bezala ateratzen.

Martxoak 18 (osteguna) eta 22, 19:00

Los ojos sin rostro
Georges Franjú, 1960

Herrialdea: Frantzia | Iraupena: 88′ | Jatorrizko izenburua: Les Yeux sans visage | Zuzendaritza: Georges Franju | Gidoia: Claude Sautet, Pierre Boileau, Thomas Narcejac (Eleberria: Jean Redon) | Argazkilaritza: Eugen Schüfftan | Musika: Maurice Jarre | Protagonistak: Pierre Brasseur, Alida Valli, Juliette Mayniel

Sinopsia: emakume gazte eta ederrak desagertzen ari dira Parisen arrastorik utzi gabe. Genessier irakaslea, zirujau ospetsua, bahitzen ari da aurpegiko transplanteen esperimentu arriskutsuetan erabiltzeko, azken helburua bere alaba Christianeri, auto istripu izugarri baten ondoren desitxuratua, edertasuna itzultzea delarik. Hala ere, operazio bakoitzak porrot egiten du, eta polizia desagerpenak serio hartzen hasten da. Paulette gaizkile gaztea amu gisa erabiliko dute bahitzailea harrapatzeko, baina behin bahituta, poliziak arrasto guztiak galduko ditu.

Martxoak 26 eta 29, 19:00

El fotógrafo del pánico
Michael Powell, 1960

Herrialdea: Erresuma Batua | Iraupena: 109′ | Jatorrizko izenburua: Peeping Tom | Zuzendaritza: Michael Powell | Gidoia: Leo Marks (Eleberria: Leo Marks) | Argazkilaritza: Otto Heller | Musika: Brian Easdale, Angela Morley | Protagonistak: Karlheinz Böhm, Moira Shearer, Anna Massey, Maxine Audley

Sinopsia: Londresen, Mark Lewisek Dora ezagutuko du, bere berokiaren azpian ezkutatutako kamera batekin ezkutuan filmatuko duen emagaldua. Kameraren bisorearen ikuspuntutik erakutsita, emakumea bere apartamenturaino jarraitzen du, hiltzailea eta, ondoren, filma bere estudioan ikusten du. Hurrengo goizean, Lewisek Doraren gorpua bere etxetik nola ateratzen duen filmatzen du, kazetaritzat hartuz.